Nhận Thức Về Tái Sanh — Chứng Ngộ — Vãng Sanh
Nội dung Bản đọc được trích dẫn nguyên văn từ sách. Các nội dung Video, Audio, Slide và ảnh minh họa được tạo bằng AI để hỗ trợ việc học.
Pháp Môn Tịnh Độ
NHẬN THỨC VỀ TÁI SANH — CHỨNG NGỘ — VÃNG SANH
Thích Giác Khang
Sau khi thành đạo, Đức Phật Thích Ca đã thấu suốt cội nguồn pháp giới trong vũ trụ. Ngài đã nhìn thấy rõ mỗi chúng sanh đều có Phật tính, nhưng vì mê muội mà chưa nhận được. Với lòng bi mẫn, trong 49 năm, Ngài đã đi khắp nơi giảng đạo nhằm giúp chúng sanh thay đổi nhận thức để thành Phật như Ngài. Và Đức Phật đã truyền lại pho tạng Kinh - Luật cho người đời nương vào đó để mà "văn - tư - tu". Trong quá trình tư - tu các vị Tổ sư đã triển khai Kinh - Luật thành Luận. Nay, thông qua "Kinh - Luật - Luận" để tìm hiểu: Như thế nào gọi là Tái sanh? Như thế nào gọi là Chứng ngộ? Như thế nào gọi là Vãng sanh? Và ba cái này giống nhau và khác nhau ra sao?
I. TÁI SANH
Tái sanh tức là luân hồi đồng nghĩa với không giải thoát.
Tái sanh là do nghiệp lực chiêu cảm mà sanh trở lại cõi Ta-bà, tức là khi thọ mạng chấm dứt, mống tâm tác ý muốn hiện hữu do đó tái sanh dưới hình thức một xác thân mới.
Qua "Kinh - Luật - Luận", hiểu rằng, trong cuộc sống hằng ngày, ngay xác thân ngũ uẩn, tiến trình tâm thức trải dài qua 15 hạng chúng sanh từ địa ngục cho tới Như Lai, nhưng vì mê muội khó mà nhận biết. Nếu tâm thức dừng lại rồi tư tưởng phân biệt dính mắc tham đắm vào đâu thì khi thọ mạng chấm dứt sẽ tái sanh mang một xác thân mới ứng hợp với tâm thức cùng cảnh giới đang dính mắc.
1. Tâm thức lờ đờ dừng ở bề mặt của 5 căn phù trần không có cái biết. Khi thọ mạng dứt, lập tức sa đọa vào cảnh giới Địa ngục.
2. Tâm thức dừng lại ở cảm giác lờ mờ chưa phân biệt của 5 thức đầu, dục vọng phát khởi làm tăng trưởng cảm giác đam mê trau chuốt xác thân, dẫn đến tham lam chiếm hữu ngoại sắc thô tháo. Khi thọ mạng dứt, lập tức sa đọa vào cảnh giới Ngạ quỷ.
3. Tâm thức dừng lại ở óc có sự phân biệt lờ mờ dục vọng bản năng, không suy tính trong mọi hành động chiếm hữu ngoại sắc, vì thế thường thất bại nên dễ quạu quọ sân giận. Khi thọ mạng dứt, lập tức sa đọa vào cảnh giới Súc sanh.
4. Tâm thức dừng lại ở tư tưởng phân biệt lờ mờ trên phương diện tật đố, ganh tỵ. Luôn tranh giành chiếm hữu ngũ dục bằng bạo lực qua hành động của thân - khẩu. Khi thọ mạng dứt, lập tức sa đọa vào cảnh giới A-tu-la.
5. Tâm thức dừng lại ở ý chí. Khi đối cảnh, tư tưởng tập trung vào mỗi giác quan để so đo phân biệt theo luân lý, rồi dùng ý chí đè nén dục vọng bản năng cải sửa hành động hướng thiện, bằng lòng với hoàn cảnh sống hiện tại. Khi thọ mạng dứt, nếu không bị nghịch duyên sẽ tái sanh vào cảnh giới Người.
6. Tâm thức dừng lại ở ý chí và kinh nghiệm. Tư tưởng tổng hợp sự hiểu biết qua 5 giác quan kết hợp với kiến thức qua sách vở làm cho kinh nghiệm ngày càng phong phú, dễ thành công trong mọi lĩnh vực hoạt động, chiếm hữu ngoại sắc thanh cao, vui sống với cảnh an nhàn. Khi thọ mạng dứt, nếu không bị nghịch duyên sẽ tái sanh vào cảnh trời Dục giới.
7. Tâm thức dừng lại ở ý chí mạnh và kinh nghiệm dồi dào dễ dàng nhập định Sơ thiền - Nhị thiền - Tam thiền, chìm đắm chiếm hữu nội sắc để tận hưởng cảm giác hỷ lạc, xem đây là cảnh thiên đường trần gian. Khi thọ mạng dứt lập tức tái sanh vào cảnh trời Sắc giới.
8. Tâm thức dừng lại ở ý chí mạnh mẽ và kinh nghiệm tuyệt vời, tự tại xuất nhập định, an trú trong cảm giác bất lạc bất khổ thọ của Tứ thiền - Tứ không, tư tưởng say mê tạo dựng cảnh giới mông lung, vui sống trong "hiện tại lạc trú và tịch tịnh trú". Khi thọ mạng dứt lập tức tái sanh vào cảnh trời Vô sắc giới.
Tóm lại: Sau khi hết thọ mạng, sẽ tái sanh theo nghiệp vào các cõi người - trời không có Phật pháp. Có nhiều hướng tái sanh, nhưng tạm phân có 2: một là thường nghiệp lôi kéo sẽ tái sanh cảnh giới người - trời Dục giới; hai là trọng nghiệp thiện lập tức tái sanh vào cảnh trời Sắc giới và trời Vô sắc giới, còn nếu là trọng nghiệp ác lập tức sa đọa xuống 4 đường ác. Tái sanh là cũng để trả nghiệp cũ, song song đó tạo nghiệp mới bằng thân - khẩu - ý.
II. CHỨNG NGỘ
Chứng ngộ tức giải thoát. Chứng ngộ có tự độ và độ tha.
1. Tự độ
Là tự tu - tự chứng - tự đắc tức là tự mình tu tập, tự chứng ngộ Phật tính và đắc quả Tứ Sa-môn. Trước hết cần "giữ giới (3-5-8-10-250) để đạt định nhất niệm rồi tâm thức sẽ trong sáng". Và nhờ thức trong sáng, có Thiện tri thức khai ngộ nhận lại Phật tính, từng bước, tâm lặng lẽ nhìn - thấy - biết rõ tiến trình tâm thức trải dài qua 8 cảnh giới từ Địa ngục tới trời Phi tưởng phi phi tưởng, trở về "Niết-bàn tịch tịnh", chấm dứt tái sanh.
- Thánh Nhập lưu (Dự lưu): Đây là quả Thánh quan trọng nhất vì "giải thoát đầu tiên cũng là giải thoát cuối cùng". Thánh Nhập lưu, tâm lặng lẽ nhìn thấy biết rõ 16 oai nghi của thân sinh lý, tiến trình diễn biến phát sinh tâm tham lam, sân giận, tật đố. Do rõ biết nên vĩnh viễn không dính mắc vào cảnh giới 4 đường ác, nhưng nếu không tiến mà dậm chân một chỗ sẽ tái sanh vào cảnh giới người - trời Dục giới tối đa 7 lần.
- Thánh Nhất vãng lai: Tâm lặng lẽ nhìn thấy biết rõ tiến trình tư tưởng, ý chí cải sửa dục vọng theo hướng thiện hoặc ác và tư tưởng phân tích tổng hợp đúc kết thành kinh nghiệm như thế nào nhận như thế nấy. Vì rõ biết nên vĩnh viễn không dính mắc vào cảnh giới người - trời Dục giới. Nếu dậm chân một chỗ sẽ tái sanh vào cảnh trời Sắc giới tối đa 1 lần.
- Thánh Bất lai: Tâm lặng lẽ thấy biết rõ tư tưởng, ý chí dùng kinh nghiệm dồi dào nhập định kéo dài cảm giác hỷ lạc, vì rõ biết nên vĩnh viễn không dính mắc vào cảnh trời Sắc giới. Nếu dậm chân một chỗ sẽ tái sanh vào cảnh trời Vô sắc giới tối đa 1 lần.
- Thánh A-la-hán: Trở về Chân tâm như thật biết: ý chí mạnh mẽ, kinh nghiệm tuyệt vời tự tại xuất nhập định, tư tưởng tạo dựng cảnh giới mông lung và tiến trình tâm thức trải dài từ địa ngục đến trời Vô sắc giới... Vì như thật biết nên tự độ đã xong, chấm dứt tái sanh, an trụ Niết-bàn tịch tịnh.
2. Độ tha
Thánh A-la-hán phát Bồ-đề tâm, thực hiện hạnh Bồ-tát, từ "Niết-bàn tịch tịnh" trở ra hiện tượng giới để cứu độ chúng sanh.
- Bích Chi, Duyên Giác: hòa nhập vào cảnh giới chúng sanh cùng cõi để tìm hiểu tâm thức.
- Bồ-tát Thánh: ứng hóa một thân đến nhiều thân chúng sanh hòa nhập vào một cảnh giới đến nhiều cảnh giới để từng bước hiểu rõ nguồn cội tâm thức chúng sanh trong pháp giới.
- Như Lai: lập tức ứng hiện vô lượng thân chúng sanh trong vô biên cảnh giới, từ đó thấu suốt cội nguồn tâm thức chúng sanh trong pháp giới vũ trụ.
Tóm lại: Ba bậc Thánh hữu học chứng ngộ Phật tính từng phần: 1/4, 2/4, 3/4. Vì còn tư tưởng chi phối, nếu các Ngài không tiến mà dậm chân một chỗ sẽ tái sanh vào cảnh giới người - trời có Phật pháp để tiếp tục tu học và trả nghiệp. Thánh A-la-hán chứng ngộ Phật tính 4/4 an trụ Niết-bàn tịch tịnh. Ba bậc Tam tôn "tịch chiếu" vào pháp giới, thị hiện ứng hóa nhiều thân chúng sanh trong nhiều cảnh giới, đến khi lập tức ứng hiện vô lượng thân chúng sanh trong vô biên cảnh giới thành tựu Như Lai.
III. VÃNG SANH
Vãng sanh tức giải thoát.
Vãng sanh do tự lực cá nhân và tha lực của Phật A-Di-Đà tiếp dẫn về thế giới Cực Lạc yểm ly thế giới Ta-bà.
- Tự lực là tự mình hành trì câu niệm Phật đạt nhất niệm rồi phát nguyện cảm ứng đạo giao với Phật lực A-Di-Đà.
- Tha lực là Đức Phật A-Di-Đà phóng quang tiếp dẫn tâm thức chúng sanh về cõi Cực Lạc.
Với tâm đại từ bi, Đức Phật A-Di-Đà phát 48 đại thệ nguyện, dùng Phật lực quán trong 5 a-tăng-kỳ kiếp lập thành thế giới Cực Lạc, sau đó Ngài phát nguyện độ hết tất cả chúng sanh có duyên với Ngài về thế giới Cực Lạc, thoát luân hồi sanh tử khổ.
Cực Lạc là thế giới: vô lượng quang, vô lượng thọ, vô lượng công đức.
- Vô lượng quang vì toàn thể cảnh giới Cực Lạc là do Phật lực của Đức Phật tạo thành, mặc dù mỗi chúng sanh, mỗi sự vật có hình tướng nhưng đều kết bằng hào quang xuyên suốt không chướng ngại.
- Vô lượng thọ vì thế giới Cực Lạc chuyển biến sát-na, là thế giới phát hiện nên vô lượng vô biên với hằng hà sa số chúng sanh có tuổi thọ vô cùng tận.
- Vô lượng công đức vì thế giới Cực Lạc do công đức Đức Phật thành lập... chúng sanh ở đây đều được thấm đẫm hào quang công đức của Phật và sau khi nghe Đức Phật thuyết một thời pháp đều phát trí tuệ đắc Thánh quả tối thiểu là Nhập lưu, có ngay lục thông được vay mượn từ Phật lực của Ngài, và tiến thẳng một đường thành Như Lai.
Đặc biệt, những chúng sanh nào còn mang nghiệp mà được vãng sanh, nhờ Phật lực sẽ trả bằng ý nghiệp cho đến chấm dứt nghiệp mà không tạo nghiệp mới.
Nhưng muốn được vãng sanh về Cực Lạc cần có 3 điều kiện: Tín - Hạnh - Nguyện.
- Tín: Tin sự là có thế giới Cực Lạc ở hướng Tây. Tin lý là thế giới Cực Lạc phát hiện từ Chân tâm... Và tin phải sâu tức là niệm Phật tối thiểu phải đạt nhất niệm.
- Hạnh: là thực hành chuyên cần niệm - nhớ - nghĩ - tưởng đến Phật A-Di-Đà trong mọi oai nghi đạt nhất niệm... Tin sâu và hành chuyên luôn bổ sung hỗ tương cho nhau.
- Nguyện: thuộc trí huệ, nghĩa là phải hiểu rõ thế giới Cực Lạc và chí thành tha thiết nguyện cầu tha lực của Phật A-Di-Đà phóng quang tiếp dẫn... Nguyện là yếu tố quyết định cho sự vãng sanh.
Các trường hợp vãng sanh:
1. Chúng sanh 4 đường ác: tâm tán loạn và tạp niệm nên khó thể cảm ứng với Phật lực A-Di-Đà do đó không vãng sanh.
2. Chúng sanh người - trời Dục giới: tâm được nhất niệm nhưng không liên tục, do đó sắp lâm chung, muốn chắc chắn vãng sanh bắt buộc phải đủ 3 yếu tố: thiện căn, phước đức, nhân duyên.
3. Chúng sanh trời Sắc giới và trời Vô sắc giới: nhờ tâm đạt định nhất niệm cao, sâu, liên tục do đó các vị muốn vãng sanh chỉ cần phát nguyện liền cảm ứng với Phật lực, lập tức được A-Di-Đà phóng quang tiếp dẫn về Cực Lạc.
4. Ba bậc Thánh hữu học (Nhập lưu, Nhất vãng lai, Bất lai): đã nhận Phật tính tức tâm vô niệm, nhưng vì còn tư tưởng, do đó nếu muốn vãng sanh thì các Ngài hướng tâm phát nguyện, lập tức Phật tiếp dẫn.
5. Ba bậc Tam Tôn: tâm vô niệm mà niệm, niệm mà vô niệm, vì vậy chỉ hướng tâm là thế giới Cực Lạc hiện tiền.
IV. SO SÁNH: TÁI SANH – CHỨNG NGỘ – VÃNG SANH
1. Tái sanh và Vãng sanh khác nhau rất xa
- Tái sanh là luân hồi trong cõi Uế độ do cộng nghiệp của chúng sanh phàm phu trong 3 cõi lập thành, gọi là thế giới "Dân lập", là thế giới chuyển biến chu kỳ... Tái sanh để rồi trả nghiệp cũ đồng thời tạo nghiệp mới bằng thân - khẩu - ý.
- Vãng sanh là hoàn toàn giải thoát và an trụ trong cõi Cực Lạc do Phật lực của A-Di-Đà lập thành, gọi là thế giới "Phật lập"... Vãng sanh được đới nghiệp gọi là "Đới nghiệp vãng sanh" nghĩa là mang nghiệp cũ về Cực Lạc trả bằng ý nghiệp mà không bao giờ tạo nghiệp mới.
2. Chứng ngộ và Tái sanh giống nhau & khác nhau
Giống nhau là cùng tái sanh vào cõi người - trời, nhưng khác nhau là có Phật pháp hay không Phật pháp.
- Chứng ngộ: nếu dậm chân một chỗ thì ba bậc Thánh hữu học còn tái sanh vào cõi người - trời nhưng có Phật pháp.
- Tái sanh: theo nghiệp lực của mỗi cá nhân mà tái sanh vào cõi người - trời nhưng không Phật pháp.
3. Vãng sanh và Chứng ngộ
Vãng sanh tức chứng ngộ, chứng ngộ có phát nguyện tức vãng sanh.
- Vãng sanh thù thắng nhất, nhờ Phật lực đương nhiên đắc Thánh bất thối chuyển, từ Nhập lưu tiến thẳng tới Như Lai – Có lục thông – Được "Đới nghiệp vãng sanh".
- Chứng ngộ tự chứng ngộ mà đắc Thánh quả. Nhưng nếu không có Phật tại thế, ba bậc Thánh hữu học dễ bị dậm chân tại chỗ, nên còn phải tái sanh để trả nghiệp.
Đức Phật Thích Ca giới thiệu pháp môn Tịnh Độ cho chúng sanh trong thời Mạt pháp là rất cần thiết và tối ư quan trọng. Chúng ta cần TIN SÂU – HÀNH CHUYÊN – NGUYỆN THIẾT sẽ được vãng sanh về xứ Cực Lạc của Đức Phật A-Di-Đà. Đây là thế giới an vui, giải thoát và thù thắng nhất, không có gì sánh bằng.