Lời chỉ dẫn tổng quát

LỜI CHỈ DẪN TỔNG QUÁT

(Cho cả trọn khóa thứ tư)

Khóa này cũng như các khóa trước, gồm cả thảy 10 bài giảng chia ra như sau:

• Năm bài giảng về Ngũ đình tâm quán.
• Ba bài giảng về Lục độ hay Sáu pháp Ba la mật.
• Hai bài giảng về Tứ vô lượng tâm và Ngũ minh.

Trong 10 bài ấy, trừ bài Ngũ minh là bài giảng có tính cách khái quát về những sự hiểu biết cần thiết mà một Phật tử chân chính cần phải trau dồi và thực hành để làm lợi cho Đạo và nhân quần xã hội; còn 9 bài giảng trước đều nói về các pháp tu.

Các pháp tu này sẽ được giảng giải rõ ràng ở bài sau. Nhưng ngay bây giờ để quý vị có một ý niệm tổng quát về trọn khóa thứ tư, chúng tôi xin trình bày sơ lược hai phần chính yếu của nó. Đó là những bài nói về Ngũ đình tâm quán và Lục độ hay Sáu pháp Ba la mật.

1. Ngũ đình tâm quán

Ngũ đình tâm quán là năm phương pháp quán tưởng để dừng vọng tâm. Vọng tâm là căn bệnh chính làm cho con người phiền não khổ đau. Nó thúc đẩy người ta chạy theo ngũ dục, nó che mờ lương tri, làm cho cái tâm vốn là sáng suốt trở nên tối tăm, không biết đâu là thật, đâu là giả, đâu là chính, đâu là tà, đâu là dở.

Muốn sự nhận định được sáng suốt, muốn cho lòng ta đừng đuổi theo ngũ dục mà phải chịu phiền não khổ đau, ta phải tìm phương pháp chặn đứng vọng tâm là quán tưởng. Quán là dùng trí huệ quán sát, phân tích hay duy nghiệm để tìm ra sự thật. Có năm pháp quán để chặn đứng vọng tâm, để đối trị năm chứng bệnh chính của tâm hồn chúng ta, là:

1. Quán sổ tức: để đối trị bệnh tán loạn của tâm trí.
2. Quán bất tịnh: để đối trị lòng tham sắc dục.
3. Quán từ bi: để đối trị lòng sân hận.
4. Quán nhân duyên: để đối trị lòng si mê.
5. Quán giới phân biệt: để đối trị chấp ngã.

Năm pháp quán ấy gọi là Ngũ đình tâm quán. Mỗi pháp quán sẽ được trình bày rõ ràng, cặn kẽ trong một bài giảng theo thứ tự như đã nêu ở trên.

Sở dĩ chúng tôi để bài Quán sổ tức đứng đầu trong năm pháp quán, vì muốn đi sâu vào các pháp quán trước tiên phải biết quán là gì, quán như thế nào, và phải có một tâm trí định tĩnh, không tán loạn. Muốn được thế, trước tiên phải tập quán sổ tức. Khi quán sổ tức đã thuần phục rồi, thì các thứ quán sau dễ có kết quả, nghĩa là mới có thể trừ diệt dần dần các tâm bệnh: tham, sân, si, mạn.

2. Lục độ hay sáu pháp Ba-la-mật

Lục độ hay sáu pháp Ba-la-mật là sáu pháp tu để đối trị sáu món tệ thông thường nhưng rất nguy hiểm, vì chúng đã làm cho chúng sinh nhiều kiếp sanh tử luân hồi, chịu biết bao điều thống khổ. Đó là:

• Tham lam bỏn sẻn.
• Sân hận.
• Si mê.
• Biếng nhác, trễ nải.
• Hủy phạm giới luật.
• Tán loạn.

Để chúng sinh thoát khỏi nanh vuốt ác độc của sáu món tệ này, Đức Phật dạy sáu pháp đối trị gọi là Lục độ. Chữ Độ có nghĩa là cứu độ hay vượt qua. Lục độ gồm có:

1. Bố thí: để khỏi cái tệ tham lam bỏn sẻn.
2. Nhẫn nhục: để khỏi cái tệ nóng nảy, sân hận.
3. Trí huệ: để khỏi cái tệ si mê.
4. Tinh tấn: để khỏi cái tệ biếng nhác, giải đãi.
5. Trì giới: để khỏi tệ hủy phạm giới luật.
6. Thiền định: để khỏi cái tệ tán loạn.

Vì dùng sáu phương pháp này để trừ sáu món tệ nên kinh nói: Dĩ Lục độ, độ lục tệ. Bồ tát theo sáu phương pháp này để vừa độ cho mình, vừa độ cho người, độ cho đến chỗ hoàn toàn cứu cánh nên cũng gọi là sáu pháp Ba-la-mật.

Lục độ hay sáu phép Ba-la-mật được trình bày trong tập sách này:

• Bài thứ sáu: Bố thí và Trì giới.
• Bài thứ bảy: Tinh tấn và Nhẫn nhục.
• Bài thứ tám: Thiền định và Trí huệ.

Tổng kết

Xét một cách tổng quát, thì dù là Ngũ đình tâm quán hay Lục độ, phần chính yếu của tập Phật học Phổ thông, khóa thứ tư này, vẫn nhắm đối tượng là diệt trừ bốn món phiền não căn bản của con người là tham, sân, si, mạn. Trừ được bốn món phiền não ấy, từ phần thô thiển đến phần sâu kín, từ ngành ngọn cho đến cội gốc, trừ bao giờ cho đến khi không còn thấy bóng dáng của chúng trong tâm ta nữa, thì khi ấy, con đường giải thoát tự nhiên lộ bày ra trước mắt chúng ta.

Với hoài bão thiết tha ấy, chúng tôi biên soạn tập Phật học Phổ thông này để trình bày với quý vị Phật tử và độc giả quý mến những pháp tu mầu nhiệm nhằm diệt trừ phiền não và tiến lên đường giải thoát.