Bài Thứ 8 - Ông Phú Lâu Na hỏi Phật hai câu quan trọng

I. ÔNG PHÚ LÂU NA HỎI PHẬT HAI CÂU QUAN TRỌNG

Lúc bấy giờ ông Phú Lâu Na Di Đa La Ni Tử đứng dậy lạy Phật, chắp tay cung kính và thưa rằng: Bạch Thế Tôn, trong hàng tứ chúng, Phật thường khen con thuyết pháp hơn hết; ở trong hội này con lại chứng được quả Vô lậu. Thế mà hôm nay con nghe Phật nói pháp nhiệm mầu cao thượng, hãy còn chưa hiểu. Cũng như người điếc đứng xa một trăm bước nghe tiếng muỗi kêu; thấy còn không được, huống chi lại nghe.

Bạch Thế Tôn: Chân tâm này đã vốn thanh tịnh, tại sao lại thoạt sinh ra sơn hà đại địa và các chúng sinh?

Lại nữa, Phật nói: đất, nước, gió, lửa, tánh nó vắng lặng thường còn, viên dung khắp giáp pháp giới. Bạch Thế Tôn, nếu nước khắp tất cả, thì lửa phải tắt; còn lửa biến khắp thời nước phải khô; tánh lửa thì nóng, tánh nước lại lạnh, hai thứ trái nhau, tại sao đồng cùng khắp cả hư không, mà nó không diệt nhau? Lại nữa, đất thì có hình chất, còn hư không lại trống, tại sao hai thứ đều khắp giáp cả pháp giới, mà không có chướng ngại nhau? Cúi xin đức Như Lai vén mở ngút mây mờ cho chúng con.

Thưa hỏi xong, ông Phú Lâu Na kính cẩn trở lui, để chờ nghe lời Phật chỉ dạy.

II. PHẬT TRẢ LỜI CÂU HỎI THỨ NHẤT

Phật dạy: Này Phú Lâu Na, như lời ông hỏi: Chân tâm đã vốn thanh tịnh, tại sao lại sinh ra sơn hà đại địa, thế giới và chúng sinh. Vậy ông có thường nghe ta nói: Chân tâm nhiệm mầu vắng lặng mà thường sáng suốt chiếu soi không?

Phú Lâu Na thưa: Bạch Thế Tôn, con có thường nghe Phật dạy như thế.

Phật hỏi: Vậy chân tâm này, ông cho nó tự có tánh sáng suốt chiếu soi (phân biệt) hay là không có sáng suốt chiếu soi?

Phú Lâu Na thưa: Vì nó sẵn có tánh sáng suốt chiếu soi (phân biệt) nên mới gọi là tâm. Nếu nó không có tánh sáng suốt chiếu soi (phân biệt) thì không gọi là tâm, vì nó không phân biệt được cái gì cả.

Phật dạy: Như lời ông nói: nếu nó không sáng suốt chiếu soi (phân biệt) thì không phải là tâm, vì nó không phân biệt được cái gì cả. Vậy ông có hiểu chăng: nếu có chiếu soi phân biệt, thì không phải là chân (vì có năng phân biệt thì phải có sở phân biệt), còn không có chiếu soi phân biệt, thì chẳng phải là tâm. Nếu tâm mà không sáng suốt thì không phải là chân tâm thanh tịnh rồi.

Ông nên hiểu: Chân tâm vẫn sáng suốt, vì ông vọng chấp cái sáng suốt phân biệt làm tâm, nên thành ra có năng phân biệt (tâm) và sở phân biệt (cảnh).

Chân tâm của ông không phải cái sở phân biệt, nhưng vì ông khởi ra cái năng phân biệt, nên nó (chân tâm) trở lại thành cái sở phân biệt (cảnh). Đã vọng thành cái sở phân biệt, cố nhiên ở nơi ông phải vọng sinh ra cái năng phân biệt.

Thế là ở nơi chân tâm của ông vẫn thanh tịnh không có năng và sở, mà thoạt nhiên thành ra có năng và sở.

III. PHẬT CHỈ NGUYÊN NHÂN CHUNG SINH RA HƯ KHÔNG, THẾ GIỚI VÀ CHÚNG SINH

Từ một thể chân tâm không khác, vì vọng niệm phân biệt, có năng sở, bỉ thử sai khác, nên hiện ra có hư không và thế giới. Nhân có hư không thế giới nên mới có chúng sinh. Đã có thế giới và chúng sinh lăng xăng đối đãi nhau, nên khởi lên vô số vọng tưởng phân biệt: tốt, xấu, phải, trái v.v... Vì thế mà sinh ra đủ các phiền não trần lao nhiễm ô. Cái có hình tướng và sinh diệt là thế giới, cái không hình tướng và yên tịnh là hư không; khác với hư không, thế giới là chúng sinh vậy.

IV. PHẬT CHỈ NGUYÊN NHÂN RIÊNG VÀ TUẦN TỰ SINH RA VŨ TRỤ

V. PHẬT CHỈ NGUYÊN NHÂN CÓ CHÚNG SINH (NHÂN SINH)

Ông Phú Lâu Na, cái hư vọng phân biệt đó không có gì lạ, chỉ vì ông chấp cái phân biệt chiếu soi làm tâm. Đã có phân biệt, tất nhiên phải có cái sở phân biệt đối đãi nhau. Vì thế nên cái năng phân biệt không vượt ngoài cảnh sở phân biệt được. Do nhân duyên này, nên nghe không ngoài tiếng, thấy không ngoài sắc, ngửi không ngoài mùi, nếm không ngoài vị v.v... vọng thành 6 căn và 6 trần đối nhau, nên phân ra có thấy, nghe, hay, biết.

Rồi theo nghiệp lực kéo dẫn, cho nên có những loài sinh con (như người và thú), loài sinh trứng (như chim và cá), loài sinh chỗ ẩm ướt (như vi trùng v.v...), loài hóa sinh (như trời và địa ngục).

Thần thức khi đầu thai, nhân thấy ánh sáng (lửa dục) của cha mẹ phát ra, rồi nó khởi ra cái tưởng chung chạ làm việc dục ấy. Nếu nó sẽ là trai thì ưa mẹ mà ghét cha, còn nó sẽ là gái thì thương cha mà ghét mẹ. Vì tình lưu luyến nơi ái dục không rời được, nên nó tự kết nạp tư tưởng của nó với tinh huyết của cha mẹ khi giao cấu đó, kết thành ra thai.

Loài sinh trứng là do nơi tưởng nhiều, loài sinh thai là do nơi tình nặng, loài thấp sinh là do hiệp với chỗ ẩm thấp, loài hóa sinh thì rời cảnh vật tự nó hóa hiện. Bốn loài biến đổi, tùy theo nghiệp lành hay dữ mà cảm thọ quả báo có thăng và trầm. Do nhân duyên ấy mà chúng sinh bỏ thân này thọ thân kia, nối nhau không dứt.

VI. PHẬT CHỈ NGUYÊN NHÂN CHÚNG SINH TIẾP TỤC SINH

Tham dục: Chúng sinh vì tình ân ái kết chặt, thương tưởng quyến luyến nhau không rời, cho nên trong thế gian, cha mẹ, con cháu tiếp tục sinh ra không cùng tột, gốc tại lòng tham dục vậy.

Tham sát: Loài nào cũng thương yêu thân mạng, muốn cho mình được sống nên tham ăn những vật bổ dưỡng. Vì thế mà trong thế gian này, loài mạnh ăn thịt loài yếu, loài khôn giết loài dại. Bốn loài ăn nuốt lẫn nhau, gốc tại lòng tham sát hại.

Tham trộm cướp: Bởi loài người ăn thịt loài vật, loài vật trở lại ăn thịt người. Người chết làm vật, vật chết làm người, các loài chúng sinh, sinh sinh tử tử, nối tiếp nhau. Các ác nghiệp đã tạo ra rồi, thì cùng nhau vay trả, cho đến nghìn đời không tột, gốc tại lòng tham lam trộm cướp.

Này ông Phú Lâu Na, thế giới, chúng sinh và nghiệp quả ba món điên đảo tương tục này đều ở trong chân tâm, vì vô minh vọng động sinh ra năng phân biệt và sở phân biệt tương đối, nên vọng thấy có sơn hà đại địa, thế giới và chúng sinh, rồi tiếp tục sinh hóa, vô cùng hư vọng.

VII. PHÚ LÂU NA HỎI TIẾP: CHƯ PHẬT ĐÃ CHỨNG ĐƯỢC CHÂN TÂM THANH TỊNH RỒI, VẬY CHỪNG NÀO NỔI VỌNG TRỞ LẠI

Ông Phú Lâu Na hỏi Phật: Bạch Thế Tôn, cái chân tâm của con đã cùng với Phật không khác, vốn thanh tịnh không tăng không giảm; bỗng nhiên vọng động nổi lên, sinh ra thế giới và chúng sinh. Vậy các đức Như Lai đã chứng được chân tâm ấy rồi, chừng nào vô minh vọng động nổi lên, sinh trở lại thế giới và chúng sinh nữa?

VIII. PHẬT DÙNG BA THÍ DỤ ĐỂ GIẢI THÍCH

IX. PHẬT TRẢ LỜI CÂU HỎI THỨ HAI

Phật nói: Phú Lâu Na, như lời ông hỏi: nước và lửa tại sao chẳng diệt nhau, trái lại được dung hòa cùng nhau và đều biến khắp cả vũ trụ? Hư không với đất tánh chất không đồng, tại sao dung biến được?

Này Phú Lâu Na, tất cả các pháp xem về tướng (hiện tượng) của nó, nguyên là hư vọng, không thể chỉ bày cái gì thật là cái gì được. Nó đã hư vọng không thật mà ông lại còn hỏi tại sao nó chẳng diệt nhau. Như thế chẳng khác nào người ngồi trông đợi cho cái hoa đốm giữa hư không kia kết đậu thành ra trái.

X. PHẬT CHỈ CHÂN TÂM TÙY DUYÊN BIẾN HIỆN

Phú Lâu Na, chân tâm của ông như thế, nếu ông phân biệt hư không thì có hư không hiện ra, phân biệt đất, nước, gió, lửa, thì đều có đất, nước, gió, lửa hiện ra.

Cũng như hai người đồng xem một mặt trăng dưới nước. Rồi một người đi qua phía đông và một người đi qua phía tây, thì hai người đều thấy có mặt trăng đi theo mình cả, không có chuẩn định. Ông không thể hỏi: mặt trăng chỉ một, tại sao đi theo cả hai người; hay là nói hai người đi riêng đều thấy có hai mặt trăng, tại sao hiện nay chỉ thấy có một.

Phú Lâu Na, ông nên biết: Vì các pháp hư huyễn, không thể lấy đâu làm bằng cớ được.

XI. CHÚNG SINH TRÁI VỚI CHÂN TÂM SÁNG SUỐT VÀ HIỆP THEO VỌNG TRẦN

Phú Lâu Na, các ông vì trái với chân tâm sáng suốt, mê muội hiệp theo vọng trần, nên chân tâm tùy duyên biến hiện ra có hư không thế giới, các thứ trần lao trong thế gian, cùng khắp cả pháp giới. Vì thế nên ông thấy có gió động, hư không lặng, mặt nhật sáng, mây mờ, sắc tướng và hư không lấn nhau, nước và lửa diệt nhau v.v...

XII. PHẬT HIỆP VỚI CHÂN TÂM SÁNG SUỐT

Còn ta (Phật) thì trái với vọng trần, hiệp với chân tâm thường trụ bất sinh bất diệt, biến khắp cả pháp giới. Cho nên ta mới được tự tại vô ngại: ở trong một hiện ra vô lượng, vô lượng hiệp làm một, trong nhỏ hiện lớn, trong lớn hiện nhỏ; không rời nơi đạo tràng mà hiện khắp cả mười phương thế giới. Thân ta bao trùm mười phương hư không vô tận. Trên đầu một mảy lông hiện ra các cõi nước; ngồi trong hạt bụi, mà chuyển đại pháp luân.

Vì ta diệt hết vọng trần, trở lại với bản tâm thanh tịnh sáng suốt, nên mới được như vậy.