Bài Thứ 5 - Chương Di Lặc Bồ Tát

V. CHƯƠNG DI LẶC BỒ TÁT

Chương này nối tiếp mạch lý của chương Kim Cang Tạng: đã biết gốc luân hồi là ái dục, thì bước kế tiếp là phải thấy rõ chúng sanh luân hồi như thế nào, Bồ tát khác chúng sanh ở chỗ nào, và người tu Bồ đề phải nương thiện tri thức ra sao để đi vào Viên Giác.

Điểm nổi bật của chương Di Lặc là phân biệt thật rạch ròi giữa chúng sanh do ái dục và Bồ tát do đại bi. Một bên bị nghiệp lôi kéo, một bên lấy nguyện lực mà nhập thế; một bên ở trong vòng luân hồi, một bên đi vào đời để cứu đời.

1. Ngài Di Lặc Bồ tát hỏi Phật

Ngài Di Lặc Bồ tát ở trong đại chúng, đi quanh bên hữu của Phật ba vòng, chắp tay đảnh lễ rồi quỳ thẳng mà thưa rằng: Như Lai đã mở kho báu bí mật của Viên Giác, khiến đại chúng hiện tại và chúng sanh đời sau được con mắt đạo sáng suốt. Vậy các vị Bồ tát và chúng sanh đời sau phải làm sao đoạn được gốc rễ luân hồi để vào biển Đại Tịch diệt của Như Lai?

Ngài còn hỏi thêm: có mấy loại chúng sanh luân hồi, có mấy hạng người tu theo đạo Bồ đề của Phật, và khi Bồ tát nhập thế độ sanh thì phải dùng phương tiện gì để giáo hóa chúng sanh. Đây đều là những câu hỏi rất thực tế, nhắm thẳng vào con đường tu và con đường độ sanh.

Nhìn rộng ra, Di Lặc là vị Bổ xứ ở Đâu Suất, từng hiện thân Bố Đại Hòa thượng để lẫn trong đời mà độ sanh, và trong tương lai sẽ hạ sinh ở Long Hoa. Cho nên câu hỏi của Ngài vừa mang chiều sâu của đại Bồ tát, vừa rất gần với kinh nghiệm nhập thế cứu độ.

LƯỢC GIẢI

Chỗ hỏi trọng tâm là: đã nghe nói Viên Giác rồi thì phải bước tiếp như thế nào để vào Đại Niết bàn. Ngài Di Lặc hỏi thay cho người học đạo đời sau, để đường tu không bị mơ hồ.

2. Phật khen Ngài Di Lặc Bồ tát

Đức Thế Tôn khen câu hỏi ấy rất quý, vì nhờ câu hỏi này mà các Bồ tát hiện tại mở sáng con mắt trí huệ, còn chúng sanh đời sau thì biết đường ra khỏi sanh tử luân hồi và sanh lòng tin chắc với cảnh Đại Niết bàn. Phật dặn đại chúng phải chăm chú lắng nghe, vì cảnh giới Viên Giác không thể đo bằng tâm tán loạn hay lối suy nghĩ phân biệt thông thường.

Vì vậy, sự tán dương của Phật không phải là lời khen xã giao. Đó là một cách xác nhận rằng câu hỏi này chạm đúng gốc rễ của vấn đề: nếu chưa tháo được cái gốc luân hồi thì mọi bàn luận về giải thoát đều chỉ mới ở trên mặt lý thuyết.

LƯỢC GIẢI

• Thật tướng là tướng chơn thật, không bị thời gian và không gian làm đổi khác.
• Vô sanh nhẫn là an trụ nơi chỗ ngã và pháp không còn sanh khởi, tức an trụ nơi chơn tâm.

3. Phật dạy: Ái và Dục là gốc rễ của sanh tử luân hồi

Phật chỉ thẳng: tất cả chúng sanh từ vô thỉ đến nay đều do món ân ái và tham dục mà trôi lăn trong sanh tử. Gốc của luân hồi không nằm ở nghề nghiệp hay sinh kế, mà nằm ở tâm ái luyến đối với dục trần. Có dục thì sanh ái, có ái thì nối dài sanh tử, nên vòng xoay ấy không dứt.

Đức Phật nêu bốn loài sanh: noãn sanh, thai sanh, thấp sanh và hóa sanh. Dù ở loài nào, một khi còn nuôi ái dục thì vẫn còn nối tiếp sanh tử, chưa thể ra khỏi luân hồi.

• Noãn sanh: như chim, cá.
• Thai sanh: như người và thú.
• Thấp sanh: như lăng quăng, vi trùng.
• Hóa sanh: như côn trùng biến hóa, địa ngục, ngạ quỷ, chư thiên.

Muốn ra khỏi vòng này, trước hết phải cắt tham dục và tâm ái luyến.

LƯỢC GIẢI

Ái và dục giống như mối dây kéo dài: cảnh trần bên ngoài khêu gợi, tâm liền luyến ái; luyến ái thì sanh tham dục; tham dục tạo nghiệp; nghiệp dẫn quả; rồi lại sanh tử tiếp nối không dứt.

4. Phật trả lời câu hỏi: “Có mấy loại chúng sanh luân hồi?”

Phật trả lời rằng chúng sanh luân hồi có ba loại lớn. Người gặp nghịch cảnh mà sanh giận ghét, tạo nghiệp ác thì đọa vào địa ngục, ngạ quỷ và súc sanh. Người nhàm chán cảnh dục, ưa tạo nghiệp lành thì sanh về người, trời Dục giới và cả A Tu La. Người chán trần lao của cõi dục nhưng lại ưa thiền định ở cõi Sắc giới và Vô sắc giới thì sanh vào những cõi hữu vi ấy.

Ba loại này tuy cao thấp khác nhau, nhưng vẫn chưa ra khỏi luân hồi, vì trong đó vẫn còn ái nhiễm. Nghiệp có thể thô hay tế, nhưng nếu còn tham ái thì vẫn chưa thành Thánh đạo.

LƯỢC GIẢI

• Ác nghiệp: địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh.
• Thiện nghiệp hữu lậu: người, trời Dục giới, và cả A Tu La.
• Bất động nghiệp: Sắc giới và Vô sắc giới do thiền định mà có.

Vì vậy, muốn thoát sanh tử thì lời Phật dạy rất gọn: phải đoạn ân ái và tham dục.

5. Bồ tát hiện thân, không phải do Ái dục, mà do lòng Đại bi và Nguyện lực

Bồ tát hiện thân trong thế gian không phải vì ái dục nhiễm ô như chúng sanh. Gốc của sự thị hiện là lòng từ bi và đại nguyện cứu thế, nên các Ngài có thể hiện thân trong gia đình, trong chợ búa, trong mọi hoàn cảnh, mà vẫn không bị nhiễm bởi cảnh.

Ngài dùng thân tham dục để bước vào sanh tử, nhưng mục đích là hóa độ, làm cho chúng sanh biết buông ái dục. Đây là chỗ khác nhau căn bản giữa Bồ tát và chúng sanh: một bên bị nghiệp kéo đi, một bên dùng đại bi mà nhập thế.

LƯỢC GIẢI

Đừng hiểu lầm rằng Bồ tát cũng giống người thường có ái dục. Thân hiện ra chỉ là phương tiện, còn nội tâm của Bồ tát là đại bi thanh tịnh và nguyện lực.

6. Phật nói: có năm chủng tánh

Nếu muốn vào cảnh giới Viên Giác, hành giả trước hết phải bỏ tham dục, trừ tâm thương ghét, và lần lượt đoạn hai món chướng: lý chướng và sự chướng. Lý chướng là chướng ngại chánh tri kiến, cũng gọi là Sở tri chướng, do chấp pháp mà sanh. Sự chướng là chướng ngại tiếp nối sanh tử, cũng gọi là Phiền não chướng, do chấp ngã mà sanh.

Từ hai chướng cạn sâu ấy mà Phật phân ra năm chủng tánh:

• Thinh văn chủng tánh: đoạn sự chướng, còn lý chướng.
• Duyên giác chủng tánh: cũng đoạn sự chướng, nhưng tu theo thập nhị nhân duyên.
• Bồ tát chủng tánh: hai chướng đã phục, tiếp tục đoạn đến chỗ viên mãn Bồ đề và Niết bàn.
• Bất định chủng tánh: tùy gặp thiện tri thức Đại thừa hay Tiểu thừa mà thành tựu khác nhau.
• Ngoại đạo chủng tánh: gặp tà sư nên khởi tà kiến, đoạn mất chánh kiến.

Như vậy, năm chủng tánh không phải là năm loài cố định, mà là năm cách thành tựu hay lệch lạc tùy độ sâu của chướng và duyên gặp được.

LƯỢC GIẢI

Điểm mấu chốt là: người tu chưa đoạn được hai chướng thì vẫn còn ở trong hàng chúng sanh. Khi hai chướng mới phục, mới vào hàng Bồ tát; đến khi hai chướng sạch hẳn thì vào quả Phật.

7. Bồ tát thị hiện các hình tướng và cảnh thuận nghịch để nhập thế độ sanh

Bồ tát nhập thế độ sanh là do bản nguyện từ vô thủy và lòng đại bi thanh tịnh thúc đẩy. Vì vậy, các Ngài có thể hiện thuận hoặc nghịch, có lúc giảng dạy pháp lành, có lúc dùng cảnh khó khăn để đánh thức người mê, và có khi đồng sự nhiếp, cùng làm việc đời để lần hồi dẫn dắt chúng sanh quay về Chánh đạo.

Nhìn vào những hóa thân như Quan Âm hiện 32 ứng thân, Di Lặc hiện Bố Đại Hòa thượng, hay các vị hiện thân Kim Cang, Tiêu Diện, Ngưu đầu, Mã diện..., ta thấy rõ một điều: bên ngoài có thể khác nhau, nhưng động lực bên trong chỉ là một là lợi sanh.

LƯỢC GIẢI

• Khẩu giáo hóa: dùng lời nói mà khuyên dạy.
• Thân giáo hóa: hiện thân mà hóa độ.
• Đồng sự nhiếp: cùng sống, cùng làm, cùng vào cảnh với chúng sanh để dìu dắt họ.

Bồ tát không vào đời vì danh lợi, mà vì đại bi cứu độ. Đó là chỗ khác hẳn với chúng sanh bị nghiệp lực lôi cuốn.

8. Chỉ nguyện thành Phật, không ở Nhị thừa và chớ gặp ngoại đạo tà sư

Người phát tâm cầu nhập Viên Giác phải lập đại nguyện rất rõ: nguyện gặp Thiện tri thức dạy tu hành, chớ gặp tà sư ngoại đạo và Nhị thừa. Rồi y theo bản nguyện mà lần hồi dứt trừ các chướng. Khi các chướng hết, nguyện viên mãn, thì tự nhiên vào thành lớn Viên Giác, lên cung điện giải thoát thanh tịnh của Như Lai.

Chỗ này nhắc chúng ta rằng lý tuy đốn ngộ, nhưng sự thì phải tiệm trừ. Biết đường rồi vẫn còn phải bước từng bước; gặp đúng minh sư rồi vẫn còn phải giữ nguyện và công phu, để từng lớp chướng được tháo dần.

LƯỢC GIẢI

Đại nguyện là chiếc la bàn của người tu. Không có nguyện, ta rất dễ nghiêng về tà sư, tiểu thừa, hoặc chấp riêng cho mình một con đường tu ích kỷ mà quên lợi sanh.

9. Phật nói bài kệ tóm lại các nghĩa trên

Đức Thế Tôn dùng bài kệ để gom lại toàn bộ ý chính của chương: chúng sanh do tham dục nên sanh tử, Bồ tát do đại bi nên vào đời độ sanh, còn người tu hiện tại và chúng sanh đời sau muốn vào Viên Giác thì phải đoạn ái hoặc, giữ chánh nguyện, và nương minh sư mà đi.

LƯỢC GIẢI

Bài kệ chốt lại hai điều: chúng sanh do tham dục nên sanh tử, Bồ tát do đại bi nên vào đời độ sanh. Người tu muốn vào Viên Giác thì phải đoạn ái dục, giữ chánh nguyện và nương minh sư để tháo dần hai chướng.

Những lời nguyện như của Địa Tạng Bồ tát hay Tổ A Nan đều cùng một tinh thần ấy: không cầu an ổn riêng mình, mà nguyện vào nơi khó vào để độ tận người chưa độ.