Bài Thứ 7 - Chương Oai Đức Tự Tại

VII. CHƯƠNG OAI ĐỨC TỰ TẠI

Chương này mở ra một điểm rất quan trọng: Viên Giác vốn không hai, nhưng hành giả đi vào lại có nhiều cửa. Ngài Oai Đức Tự Tại hỏi Phật không phải để tìm một lý thuyết trừu tượng, mà để xin chỉ rõ phương tiện thực hành cho Bồ Tát hiện tại và chúng sanh đời sau.

Hình ảnh “cái thành lớn có bốn cửa” nói rất gọn ý kinh: đến thành có thể vào từ nhiều cổng, nhưng tất cả đều cùng dẫn về một nơi. Cũng vậy, trở về Viên Giác có thể qua nhiều pháp môn, miễn là đúng căn cơ và đúng cách.

1. Ngài Oai Đức Tự Tại Bồ Tát hỏi Phật

Khi ấy Ngài Oai Đức Tự Tại Bồ Tát ở trong đại chúng đứng dậy, đi quanh bên hữu của Phật ba vòng, chắp tay kính cẩn rồi quỳ thẳng bạch rằng:

Bạch đức Đại Bi Thế Tôn, xin Ngài vì chúng con, phân biệt chỉ dạy “phương tiện để nhập Viên Giác tánh của Phật” mà giác tâm được quang minh, chẳng nhơn tu hành mà vẫn được lợi ích lớn.

Bạch đức Thế Tôn, thí như cái thành lớn có bốn cửa, hành giả muốn vào cửa nào cũng được, đâu phải chỉ có một con đường. Cũng thế, các vị Bồ Tát tu hành, làm trang nghiêm cõi Phật và thành đạo Bồ Đề đâu phải chỉ có một phương tiện. Cúi xin Đức Thế Tôn chỉ dạy các phương tiện tu hành và thứ lớp làm sao, để các vị Bồ Tát trong pháp hội này và chúng sanh đời sau cầu pháp Đại thừa, đều được khai ngộ và mau vào biển Đại tịch diệt của Như Lai.

Ngài Oai Đức Tự Tại Bồ Tát thưa thỉnh như vậy ba lần rồi chắp tay kính cẩn, lễ Phật và trở lui. Câu hỏi này đặt ra cho cả hiện tại lẫn tương lai: làm sao đi vào Viên Giác mà không lạc vào chỗ chấp một phương tiện duy nhất.

LƯỢC GIẢI

Đại ý đoạn này nêu rõ: Thành Viên Giác không hai, nhưng cửa phương tiện thì nhiều. Kinh Lăng Nghiêm nói: “Quy nguyên tánh vô nhị, phương tiện hữu đa môn”. Trở về tánh gốc thì không hai, còn đường vào thì tùy căn cơ mà lập ra nhiều cửa.

2. Phật khen Ngài Oai Đức Tự Tại Bồ Tát

Đức Thế Tôn khen câu hỏi này là quý, vì nhờ nó mà người học không lầm tưởng Viên Giác chỉ có một lối vào cứng nhắc. Phật xác nhận rằng điều đáng quý không phải là bàn chuyện cao xa, mà là chỉ thẳng con đường thực hành cho Bồ Tát hiện tại và chúng sanh đời sau.

Vì vậy, sự tán dương của Phật không phải là lời khen xã giao. Đó là cách xác nhận rằng câu hỏi này đã chạm đúng gốc rễ của vấn đề: nếu chưa tháo được cái gốc luân hồi thì mọi bàn luận về giải thoát đều chỉ mới ở trên mặt lý thuyết.

LƯỢC GIẢI

Phật khen trước rồi mới khai thị là để nhấn mạnh: người học phải biết kính trọng chỗ hỏi đúng, vì chỗ hỏi đúng mới mở được chỗ đi đúng. Nếu không, dễ rơi vào học pháp chỉ để nhớ chữ mà quên đường tu.

3. Phật dạy: Cảnh “Viên Giác” không hai nhưng phương tiện vào có nhiều đường

Phật dạy tánh Viên Giác thanh tịnh trùm khắp mười phương, cùng chư Phật và chúng sanh đồng một bản thể. Xét trên chân tánh thì không có hai; nhưng xét trên căn cơ và bệnh chấp của người học thì phải lập phương tiện.

Vì trình độ của chúng sanh không đồng, nên cánh cửa đi vào Viên Giác được mở thành ba pháp môn căn bản:

• Xa ma tha: tu chỉ, dừng vọng niệm.
• Tam ma bát đề: tu quán, soi thấy pháp huyễn.
• Thiền na: chỉ quán song tu, quân bình định huệ.

Ba cửa này tuy khác tên, nhưng đều là đường trở về Viên Giác, không có cửa nào là “độc quyền”.

LƯỢC GIẢI

Ý chính là: Viên Giác không hai, nhưng phương tiện tu hành thì vô lượng. Tóm lại, không ngoài ba pháp môn Chỉ, Quán và Chỉ Quán song tu. Đây là cách kinh chỉ rõ lộ trình để người học khỏi mờ mịt trước quá nhiều cách tu khác nhau.

4. Tu pháp “Xa ma tha” (tu chỉ, tu định)

Xa ma tha là pháp an trú trong tịch tĩnh. Hành giả lắng vọng niệm, giữ cái hạnh yên lặng cho đến khi giác quan và vọng thức không còn lay động. Khi ấy trí huệ thanh tịnh phát sinh, thân tâm được thấy như khách trọ, như bụi phủ, như bóng trong gương.

Đoạn kinh dùng hình ảnh rất cụ thể: khi tâm vắng lặng thì chư Phật trong mười phương hiện ra trong tâm hành giả rõ ràng như bóng hiện trong gương. Tức là không phải đi tìm cái thấy bên ngoài, mà là dọn sạch chỗ vọng bên trong.

• Giữ hạnh yên lặng, không chạy theo vọng niệm.
• Khi vọng động lặng xuống thì trí huệ thanh tịnh phát sinh.
• Thấy thân tâm hư vọng, không chấp là thật ngã.

LƯỢC GIẢI

“Xa ma tha” ở đây là Chỉ của Đại thừa, xứng theo bản thể của chơn tâm mà tu, chứ không phải cái Chỉ chỉ để nén tâm hay trốn cảnh. Dứt vọng niệm thì trí huệ sáng, mà trí huệ sáng thì Viên Giác tự hiện.

5. Tu pháp “Tam ma bát đề” (tu quán, tu huệ)

Tam ma bát đề là phép quán huyễn. Hành giả quán thân tâm, căn trần, thế giới đều là huyễn hóa; khởi trí như huyễn để trừ huyễn, làm hạnh như huyễn để hóa độ chúng sanh như huyễn. Lòng đại bi vẫn vận hành, nhưng không luyến ái, không nắm giữ.

Khi quán sâu, cả cảnh huyễn và trí huyễn đều lắng, phi huyễn hiện ra. Kinh dùng hình ảnh mầm cây nảy nở từ lòng đất để nói việc công phu tăng trưởng dần dần, không phải một bước là xong.

• Quán các pháp đều là huyễn hóa.
• Dùng trí như huyễn để trừ huyễn.
• Hành hạnh như huyễn để hóa độ chúng sanh như huyễn.

LƯỢC GIẢI

Pháp quán này không phải để phủ nhận đời sống, mà để phá chấp đời sống là thật có. Khi ngã chấp và pháp chấp lắng xuống, thấy rõ mọi cảnh chỉ là duyên hợp, thì phi huyễn mới hiện.

6. Tu pháp “Thiền na” (chỉ quán đồng thời tu, định huệ song tu)

Thiền na là chỗ Chỉ và Quán cùng tu. Ở đây không chấp vào tịch tĩnh của Chỉ, cũng không mắc vào huyễn tướng của Quán. Định và Huệ quân bình, bốn tướng ngã, nhân, chúng sanh, thọ mạng đều lặng, hành giả vẫn ở trong thế giới mà không bị thế giới trói buộc.

Ví như tiếng “boong” của chuông: tiếng thoát ra ngoài chuông, nhưng không rời chuông. Cũng vậy, Viên Giác vẫn hiện nơi thân tâm và cảnh giới, mà không bị thân tâm và cảnh giới lưu ngại.

• Không chấp pháp Chỉ tịch tịnh.
• Không chấp pháp Quán như huyễn.
• Chỉ và Quán đồng thời, định huệ quân bình.

LƯỢC GIẢI

Thiền na ở đây là Tĩnh lự, là pháp Chỉ và Quán đều tu. Nếu tách riêng thì Chỉ là Xa ma tha, Quán là Tam ma bát đề; còn Thiền na là chỗ Chỉ Quán dung thông, không mắc vào hai bên.

7. Tu pháp phương tiện này lợi ích rất lớn

Ba pháp môn trên đều là phương tiện nhập Viên Giác. Mười phương chư Phật, chư đại Bồ Tát đều nương đó mà thành đạo. Người học nếu trong một niệm tùy thuận được Viên Giác tánh, lợi ích ấy còn lớn hơn việc giáo hóa muôn ức A La Hán và Bích Chi Phật.

Đây là chỗ kinh nhắc rất rõ: phương tiện tuy là cửa vào, nhưng nếu nắm đúng phương tiện thì lợi ích không thể nghĩ bàn. Hành giả không cần tìm một con đường đặc biệt khác, chỉ cần đi đúng cửa mà mình đang đứng trước.

LƯỢC GIẢI

Tùy thuận Viên Giác nghĩa là không khởi thêm một cái thấy riêng để đối đầu với chân tánh. Khi công phu khớp với bản thể không hai, lợi ích vượt xa việc chỉ làm được những việc lớn trên mặt hiện tượng.

8. Phật nói bài kệ tóm lại nghĩa trên

Đức Thế Tôn dùng bài kệ để gom lại toàn bộ ý chính của chương: Viên Giác không hai, nhưng phương tiện tu có ba cửa lớn. Người học phải biết nương phương tiện mà đi, chứ đừng chấp phương tiện làm cứu cánh.

LƯỢC GIẢI

Bài kệ chốt lại hai tầng nghĩa: trên mặt lý thì không có hai, trên mặt sự thì có ba pháp môn để ứng cơ. Người học nếu biết nương phương tiện mà đi, rồi buông chấp phương tiện, thì mới thật sự bước vào Viên Giác.