Bài Thứ 8 - Chương Biện Âm

VIII. CHƯƠNG BIỆN ÂM

Chương này nối tiếp câu hỏi của Ngài Biện Âm Bồ tát: sau khi Phật chỉ bày ba pháp môn Chỉ, Quán và Chỉ Quán song tu, thì người học đạo phải nương vào đó như thế nào để đi vào Viên giác. Điểm cốt lõi của toàn chương là: Viên giác vốn không hai, nhưng phương tiện đi vào thì phải khéo tùy căn cơ mà mở ra nhiều cửa.

1. Ngài Biện Âm Bồ tát hỏi Phật

Ngài Biện Âm Bồ tát từ trong đại chúng đứng dậy, đảnh lễ rồi thưa hỏi Đức Phật rằng: ba pháp môn phương tiện mà Phật vừa dạy thật là hy hữu, nhưng nếu các vị Bồ tát muốn nhập Viên giác thì có mấy cách tu tập, nên nương theo thứ lớp hay vượt qua thứ lớp, và phải mở bày thế nào cho đại chúng hiện tại cùng chúng sanh đời sau đều hiểu rõ.

Điều Ngài hỏi không phải là một câu hỏi thuần lý thuyết. Ngài hỏi thay cho người học đạo muốn biết đường đi cụ thể: làm sao sử dụng ba pháp môn ấy để khế hợp với căn cơ, không rơi vào chỗ chấp một phương tiện rồi quên mất đích đến.

LƯỢC GIẢI

Biện Âm không hỏi để tăng thêm chữ nghĩa, mà để mở một lối đi thực hành. Câu hỏi của Ngài làm nổi rõ một điểm rất quan trọng: Viên giác là một vị, nhưng người vào đạo thì có sớm muộn, sâu cạn và cách tiếp cận khác nhau.

2. Phật khen Ngài Biện Âm Bồ tát

Đức Thế Tôn khen câu hỏi ấy là quý, vì nhờ đó mà đại chúng hiện tại và chúng sanh đời sau có được phương tiện rõ ràng để nương tu. Phật còn dặn phải chăm chú lắng nghe, vì pháp môn Viên giác rất sâu, chỉ có tâm lắng sạch và ngay thẳng mới tiếp nhận được.

Việc khen trước rồi mới khai thị cho thấy chỗ hỏi đã chạm đúng gốc rễ. Khi biết hỏi đúng chỗ, người học đạo sẽ tránh được tình trạng học nhiều mà vẫn mờ đường, chỉ nhớ chữ mà quên lối tu.

LƯỢC GIẢI

Phật khen không phải để xã giao, mà để xác nhận rằng câu hỏi này mở đúng cửa. Người học đạo muốn tiến xa thì trước hết phải biết hỏi đúng điều cần hỏi, rồi mới nói đến công phu và kết quả.

3. Phật dạy 25 pháp tu

Phật dạy rằng tánh Viên giác thanh tịnh vốn chẳng có pháp để tu và cũng chẳng có người tu. Tuy vậy, vì Bồ tát và chúng sanh chưa nhập được Viên giác nên phải mượn huyễn pháp làm phương tiện. Từ đó mà mở ra 25 cách tu, không phải 25 chân lý khác nhau, mà là 25 cửa khế cơ để đi về cùng một chỗ.

3.1. Ba pháp gốc: Chỉ, Quán và Thiền na

Ba pháp môn nền tảng là:

• Xa ma tha: tu Chỉ, giữ tâm vắng lặng để dứt vọng niệm.
• Tam ma bát đề: tu Quán, thấy các pháp như huyễn để phát huệ.
• Thiền na: Chỉ và Quán song tu, định huệ quân bình, không kẹt một bên.

Đây là ba cửa căn bản. Từ ba cửa này, tùy căn cơ mà phát triển thành 25 cách xoay chuyển khác nhau.

3.2. Hai mươi lăm cách tu theo căn cơ

Dù đi theo hướng nào, điểm chung vẫn là không rời Viên giác. Người hợp định thì lấy định làm đầu, người hợp huệ thì lấy huệ làm đầu, người hợp dung thông thì đi thẳng vào song tu. Các phương tiện dưới đây chỉ là những cách sắp xếp khác nhau của cùng một con đường.

1. Xa ma tha (tu Chỉ): Giữ tâm vắng lặng để dứt vọng niệm và an trú trong định.
2. Tam ma bát đề (tu Quán): Quán các pháp như huyễn để phát huệ và khởi năng lực hóa độ.
3. Thiền na (Chỉ, Quán song tu): Chỉ và Quán cùng vận hành, định huệ quân bình, không kẹt hai bên.
4. Trước Định, sau Huệ: Lấy định làm nền rồi mở trí huệ quán chiếu.
5. Định rồi Định-Huệ đồng tu: Từ an trụ bước sang chỗ vừa lặng vừa soi.
6. Định, rồi Huệ, rồi Định-Huệ song tu: Trình tự tu dần từ Chỉ sang Quán rồi hợp nhất.
7. Định, rồi Định-Huệ song tu, rồi Huệ: Định làm đầu, hợp nhất làm giữa, huệ làm cuối.
8. Định, sau Huệ và Định-Huệ song tu: Từ định chuyển sang hai mặt quán chiếu và song tu.
9. Định và Huệ cùng tu, rồi sang song tu: Hai mặt đồng khởi rồi quy về dung thông.
10. Định và song tu, rồi trở về Huệ: Từ ổn định mà mở trí huệ quán chiếu.
11. Trước Huệ, sau Định: Huệ dẫn đầu, rồi trở lại sự an trụ.
12. Huệ, rồi Định và Định-Huệ song tu: Từ quán chiếu chuyển dần sang an định và dung hợp.
13. Huệ rồi riêng tu Định: Quán trước, định sau để tâm càng sâu.
14. Huệ, rồi Định-Huệ đồng tu, sau Định: Huệ mở cửa, song tu nâng lên, rồi lắng về định.
15. Huệ, rồi Định và Định-Huệ song tu: Huệ làm nền, rồi các cửa khác tiếp nối.
16. Huệ và Định cùng tu, rồi vào Thiền na: Định huệ dung thông để bước vào quân bình.
17. Huệ và Định-Huệ song tu, rồi tu Định: Từ quán chiếu và song tu mà trở về an tịch.
18. Định-Huệ song tu, rồi tu Định: Từ dung hợp quay về chỗ an trú sâu hơn.
19. Định-Huệ song tu, rồi tu Huệ: Từ dung hợp lại phát sáng quán chiếu.
20. Định-Huệ song tu, rồi Định rồi Huệ: Theo thứ lớp mà xoay qua xoay lại cho phù hợp.
21. Định-Huệ song tu, rồi Huệ rồi Định: Tùy căn cơ mà đổi chiều trước sau.
22. Thiền na, rồi Định và Huệ: Từ quân bình của song tu mà triển khai ra hai mặt.
23. Thiền na và Định, rồi Huệ: Từ định huệ dung thông chuyển sang quán chiếu.
24. Thiền na và Huệ, rồi Định: Từ quán và quân bình trở lại nơi an định.
25. Viên tu ba pháp: Định, Quán, song tu cùng viên dung, không rời Viên giác.

Tóm lại, 25 cách tu chỉ là những biến hóa của ba pháp gốc. Người học không nên chấp vào một trình tự cố định, mà phải thấy rõ căn cơ của mình để chọn cửa cho khế hợp.

LƯỢC GIẢI

Điểm then chốt là không chấp pháp môn. Có người phải đi từ định sang huệ, có người phải đi từ huệ sang định, có người phải đi theo cách đan xen, và có người có thể viên dung cả ba pháp. Tất cả đều là phương tiện đưa về một mối Viên giác thanh tịnh.

4. Tóm lại

Nếu các Bồ tát hiện tại và chúng sanh đời sau muốn thực hành 25 pháp môn này, kinh dạy phải giữ giới thanh tịnh, tâm suy nghĩ vắng lặng, thành tâm sám hối trong 21 ngày, rồi viết tên 25 pháp môn vào giấy, niêm lại, đặt trên bàn Phật và chí tâm cầu thỉnh. Sau đó rút một thẻ để tự biết căn cơ mình hợp với cửa nào mà tu.

Phương tiện này nhằm soi rõ căn cơ, chứ không phải để cầu may. Điều quan trọng nhất vẫn là tâm phải thật thanh tịnh và không được khởi một niệm nghi ngờ.

LƯỢC GIẢI

Đây là cách kinh chỉ cho người học đạo biết tự lượng sức mình. Có người đốn ngộ, có người phải tiệm tu, nhưng dù đốn hay tiệm thì cũng đều phải thật tâm và không nghi ngờ mới thành tựu.

5. Phật nói bài kệ tóm lại các nghĩa trên

Đức Phật dùng kệ để gom lại toàn bộ ý chính của chương này: trí huệ thanh tịnh của Bồ tát đều nương Thiền định mà sanh; ba cửa Chỉ, Quán và Chỉ Quán song tu là gốc; từ đó tùy căn cơ mà thành 25 pháp môn; chư Phật mười phương và hành giả ba đời đều nương vào đó mà thành đạo.

LƯỢC GIẢI

Bài kệ chốt lại ba ý: thiền định là gốc của trí huệ thanh tịnh, 25 pháp chỉ là những phương tiện khế cơ, và người học đạo phải biết nương pháp mà đi nhưng không chấp vào pháp. Khi không nghi ngờ và biết tùy căn cơ, con đường Viên giác sẽ trở nên sáng rõ.